|
Kültür Sanat; Oltu Taşı Oltu Cağ kebabı |
|
|
|
Oltu Taşı, Oltu Cağ kebabı |
|
  |
Oltu Taşı
Oltu, tarih ve kültür bakımından zengin bir ilçedir.
Güzel bir el sanatı olan Oltu Taşı işletmeciliği bu zengin kültür ilçesinde
kendine has bir yeri vardır.
Oltu taşı, ülkemizde Erzurum'un Oltu ilçesinin kuzeydoğu kesiminden çıkarılmakta
olan yarı değerli bir taştır. |
 |
Oltu taşının diğer bir adı da siyah kehribardır. Oltu taşı siyah, koyu kahve,
sarı, nadiren de gri-yeşilimsi olabilir. Bu maden esasında bir karbon
bileşenidir, siyah renkli, kolay işlenebilen, bu nedenle de takı ve ziynet
eşyası yapımında kullanılır. Genelde bayan takıları ve (tespih) üretiminde
önemli bir yere sahiptir. Yüzyıllardan beri yörede genellikle tek kişilik ve
babadan oğla geçen ev-atölyelerde fazla bir değişikliğe uğramadan
üretilmektedir.
3213 sayılı Maden Kanunu'nda kıymetli taşlar arasında olduğunun tescili dahi
yapılmıştır. Yakın tarihlerden itibaren Gürcistan üzerinden getirilen benzer
özelliklerdeki taşlar Oltu Taşı adı altında pazarlanmaktadır. Ancak bu taşlar
kalitesiz, çabuk kırılganlık özelliğine sahip ve Oltu Taşında bulunan siyah ve
kahverengimsi özelliklerinin dışındadır. Kalitesinin düşüklüğü sebebiyle
piyasaya ucuz olarak sürülmekte bu da hakiki Oltu Taşı üretici ve
pazarlamacılarının işlerini zorlaştırmaktadır.
Çıkarılması, zor, rezervi az, fakat işlenmesi kolaydır. Oltu'nun sembolü olup
yüzlerce ailenin ekmek teknesidir.
Oltu
Taşının teşekkülü
Oltu Taşı çıkarılan yerlerdeki bitki fosillerinden anlaşıldığına göre, ağaçların
reçinesi ile kil ve linyitin karışımından teşekkül ettiği tahmin edilmektedir.
Oltu Taşının çıkarıldığı köyler
Oltu Taşı madeni genellikle Oltu'nun kuzey doğusundaki köylerden çıkar.
Bunlardan bir kısmını şöyle sıralamak mümkündür. Dutlu, Güllüce, Yeşilbaşlar,
Taşlıköy, Sülünkaya, Alatarla, Hankaskışla ve Çataksu köyleridir.
Oltu Taşının çıkarılışı
Yukarıda zikredilen köylerin arazisi genellikle çok engebeli dik yamaçlardan
meydana geldiği için maden çıkarılan ocaklara ancak yaya ve zorlukla
ulaşılabilir. Kazma kürek, murç ve çekiç gibi ilkel aletlerle çalışılır. Açılan
ocakların çapı 70-80 cm. civarında olup, dike yakın bir eğilimle ilerlemektedir.
Oltu Taşı cevheri üç-beş cm kalınlığında ve zaman zaman kaybolan, yani kırılmış
damarlar halindedir. Ocaklarda biraz ilerleyince su çıkar ki, bu hafriyatı diz
üstü sürünerek belki 200 metre uzunluğundaki ocaktan çıkarmaktadır. Maden
cevherinin az ve çıkarılmasının zorluğu Oltu Taşının kıymetini daha da
artırmaktadır.
Oltu Taşının Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri
Oltu Taşı'nın fiziksel ve kimyasal özellikleri incelendiğinde başlıca şu
özelliklere sahip olduğu görülür:
Mohs sertlik skalasına göre 3 sertliğe, 1.5 yoğunluğa sahip ve karbon içeriği
yüksek olan bir yarı değerli süs taşıdır. Çıra gibi is çıkararak yanar ve geride
sigara külüne benzer bir artık bırakır. Linyite göre çok bitümlü ve çok sık
yapılı olmasına karşın genelde kompakt linyit olarak tanımlanabilir. Sürtünme
ile elektriklenir ve hafif cisimleri çeker. Yanma esnasında aniden soğutulursa
donar, camlaşır ve kalıp halini alır. Oltu Taşı, yerkabuğu içinde iken yumuşak,
hava ile temas ettiğinde sertleşen, bitümce zengin kompakt bir linyit çeşididir.
Oltu Taşı'nın diğer özellikleri
1. Topraktan çıktığında çok yumuşak olmasına rağmen, hava ile temas edince
sertleşmektedir.
2. İşlenmesi kolaydır.
3. İşlendikçe sertleşir.
4. Kullandıkça parlar.
5. Rengi genellikle siyah, bazen de kahverengidir.
6. Çıra gibi is çıkararak alevli bir şekilde yanar.
7. Sürtünme ile elektriklenerek hafif cisimleri çeker.
Oltu Taşı İşletmeciliği Tarihçesi
Oltu Taşı işletmeciliği günümüzden 200 sene öncesine kadar gitmektedir. Ancak bu
güzel sanat, asıl önemini Cumhuriyet döneminde kazanmıştır. Oltu Taşı madeninin
çıktığı bazı köylerdeki ocak kalıntıları ile yaşlı ustaların "Ben babamdan,
babam dedemden, o da babasından öğrenmiş." şeklindeki canlı şahitlerinden bu
sonuca ulaşılmaktadır.
İşlenmesi
Oltu Taşı'nı toprak altından bin bir güçlükle çıkaranlar, genellikle işlemesini
yapmazlar, İşleyenlere hammadde olarak kilo işi satarlar. Bu günkü piyasa
şartlarında kilosu bir milyon TL civarındadır. Yeri gelmişken hemen şunu
belirtelim ki taşı çıkartanlar, hammaddeyi işleyene pazarlayanlar, işleyerek
mamul hale getirenler, işçiden alarak dükkanlara satanlar hep ayrı kişilerdir.
Yani Oltu taşı tüketiciye ulaşana kadar 4-5 el değişmektedir.
Satın alınan taşlar, yapılacak mamulün, tip ve cinsine göre uygun bir şekilde
küçük bir keserle kütük üzerinde kırılarak içindeki yabancı maddeler, çatlaklar
temizlenir. Bu aşamada taş çok fire verir. Öyle ki bir kilo hammadde Oltu
Taşı'ndan ortalama yedi tespih çıkar. keserle kırılan taşlar bu defa bıçakla
etrafı yontularak lobut haline getirilir. sonra tornaya takılan bir biz aleti
ile teker teker delinir. Delinen taşlar çark denilen tornadaki mile takılır.
Usta, bir eli ile çarkı çevirirken, diğer elindeki keski ile milde dönen taşı
tornaya çeker. Milden çıkarmadan önce, çırtı ağacının kömürünün tozu ve
Palandöken Dağından getirilen tebeşir taşının tozu ile cila verilerek
parlatılır. Artık işlem tamamdır. Bu anlattığımız, tespih tanelerinin yapım
şeklidir. Ağızlık, gerdanlık, kolye, küpe ve buna benzer süs ve ziynet eşyaları
da elde tek tek ve özenle işlenir. Bu eşyalarında yapımı için kendilerine has
değişik aletleri vardır.
 Mamul
madde çeşitleri
1. Tespih
2. Kolye
3. Gerdanlık
4. Fincan takımı (Çok nadir bulunur)
5. Yüzük kaşı
6. Sigara ağızlığı
7. Pipo
8. Kol düğmesi
9. Küpe
10. Rozet
11. Kravat iğnesi
12. yaka iğneleri
Bu sayılan mamullerden en çok üretilen ve en tanınmışı, kuşkusuz tespihlerdir.
Oltu Taşı tespihlerinin ünü Türkiye dışında da bir çok ülkeye ulaşmıştır. Oltu
Taşı tespihi elde çekildikçe parlayıp güzelleştiği gibi insan, buna karşı
bağışıklık kazanıyor. 33'lük olanına "tek sayı", 99'lük olanına "üç sayı" adı
verilmektedir. kuka (yuvarlak), Kızılcık, Mercimek, Kesme, gümüş işlemeli tespih
tipleri vardır.
 Oltu
Taşı taklitlerinden nasıl ayırt edilir?
1. Oltu Taşını elinizin içine alıp nefesinizle buharlaştırdığınızda buharı çeker
ve üzeri nemlenir.
2. Oltu Taşı tespihlerinin kendine has ağırlığı ve tok sesi vardır. (Mesela cam
tespihler çık ağır, plastikler çok hafif olurlar)
3. Sürtünme ile elektriklendiği için küçük kağıt parçacıklarını kendine çeker
4. Bıçakla hafifçe kazındığında kahverengi toz çıkarır.
5. Kullandıkça parlar.
Oltu Taşı'nın faydalarını şöyle sıralayabiliriz:
- Pozitif düşünce üzerine çok etkili bir taştır.
- Mutluluk, kendine güven, stres azaltıcı ve depresyon üzerinde etkili bi
taştır.
- Geçmişten günümüze şans taşı olarak bilinir.
- Negatif enerjiyi boşaltır ve yerine pozitif enerjiyi yükler.
- Eski çağlarda nazara karşı etkili olduğu düşünüldüğünden nazarlık niyetine de
kullanılmıştır.
- Gerdanlık olarak kullanılırsa boğaz ve Tiroid bezi enfeksiyonlarını yok eder,
guatrın oluşmasını önler, oluşmuşsa önce büyümesini durdurur ve sonra küçülterek
ortadan kaldırır.
- Kulak ağrılarını iyileştirir.
- Böbrek, mesane ve dalağı temizler, sağlıklı çalışmasını sağlar.
- Astım, bronşit gibi solunum yolları hastalıklarını önler, oluşmuşsa
iyileştirir.
- Alerjileri önler ve iyileştirir.
- Enfeksiyonun yayılmasını durdurur.
- Ağrı (sancı) bulunan beden bölümlerine sürüldüğünde ağrıyı azaltır. |
|
|
Oltu Cağ kebabı |
 |
Oltu Cağ kebabı, veya 'yatık döner' Oltu ve Tortum yöresinde (Bico),
olarak da adlandırılan, yağlı kuzu budundan yapılan bir çeşit kebaptır.
Erzurum'un kuzey ilçelerine ait olan cağ kebabı, önceden terbiye edilmiş etin
yatık bir şiş üzerinde odun ateşi eşliğinde pişirilmesiyle hazırlanır. Cağ adı
verilen şişler kullanılarak servis yapıldığından bu adı almıştır. Servisi, yine
yöreye özgü lavaş ekmeği ile beraber yapılır. Birçok yerde, yanlış olarak 'çağ
kebabı' şeklinde telaffuz edilmektedir
Hazırlanması ustalık gerektirir. Malzemeye soğan, karabiber eklenir. Et yatık
biçimde odun ateşinde pişirilir. Döner bıçağı ile birer porsiyon kesilip ızgara
üzerine alınır. Burada et biraz daha pişirilir.Tandır ekmeği ve Lavaş ekmekle
servis yapılır. Ayrıca yanında yöresel ayran ya da şalgam tüketilmektedi |
|
|
|
|
|
 "OLTU Kalesi")
 "OLTU")
